Nomonanoto Show

Thursday, June 30, 2016


During the last lap meeting with local investors before the scheduled July 3, 2016 inauguration of Hawassa Industrial Park, Arkebe Oqubay, board chairman of the Industrial Parks Development Corporation, cut the size of modalities for entry of local investors.
At the meeting held on June 23, 2016, the Ethiopian Investment Commission (EIC) presented a model feasibility study to local investors, followed by a case by case question and answer period with those who bought and submitted the bid document.
The investors, who were caught by surprise in what took place at the meeting, called for a consultative meeting on the way forward.
"This is inconsiderate of the real price range of products, labour average salary, production area usage, investment and production cost," one of the bidders commented on the model feasibility study.
Following the case by case assessment, the Chairperson gave a green light to four while advising two to make minor adjustments. Two others could not meet the criteria and were not approved.
The companies that got the opportunity to make improvements before being awarded a place in the park the award were the eight that made offers at the bid for Hawassa Industrial Park released by the Commission for the final and third time last month.
"It sounds like a fast and hard rule, from the officials, giving not so much room for alternatives," said another participant, who managed to pass the evaluation.
Arkebe took command of every step, and was firm in issuing an ultimatum to those companies he had advised to make certain adjustments.
"If only you can make the changes recommended, do so and submit the final proposal by Tuesday, June 30," he asserted authoritatively.
Those who easily withstood the scrutiny were Selina Trading Plc, Akaki Textile Factory, Quaderant Plc and Getachew Aynalem Plc.
Selina Trading, a company that is not new to the industry, still holds tight in its offer. Selina is in the business of importing textile raw materials like yarn and zippers for local manufacturing factories and has been representing foreign companies as an agent to export textiles and garments from the local manufacturers since 2009.
Akaki Textile Factory has roots going all the way back to 1972 when it was established by Emperor Haile Selassie. It was the country's only national military cloth manufacturer up to 1996. Three years after its privatisation in 2006, it manufactured military cloth for the US in 2009.
Its age and track record may contribute to the company's confident claim that nothing is too big for Akaki since it already is able to manage two factories, according to its owner and Managing Director, Getachew Biratu. Akaki also owns G.G. Super Garment Factory located in Debre Zeit,
The third company, Quaderant Investment Group S.C., made the highest offer of the eight, taking a shot at two 5,500sqm sheds, with no experience in the textile sector but with over six years' experience on the logistics service networks with international giants. It plans to construct a 120 million Br bottling factory in Bishoftu. They have not yet decided which of their three proposals will be applied to the Hawassa Park.
Three of the eight that originally made offers for space in Hawassa Park actually went down from their high horse and settled for beginning investment on 2,750sqm.
These companies, KJ General Trading, Nasa Construction Materials Equipment Rental Plc, Aster Getachew Construction Equipment Rental Plc, along with Getachew Aynalem Plc went down for the new offer of 2,750sqm.
KJ, a company established in 2009 and located in Hawassa, has a flour factory and also operates a coffee export trading business under it. The owner of the business, Kedir Bargecho though with no experience in the textiles and garments industry and limited experience in coffee export, relied on impressive growth from humble beginnings as an assurance for obtaining success in the Hawassa Industrial Park.
Nasa Construction Materials Rental Plc, which began operations in 2011, started the year with different plans for next year, setting its eyes on waste water management and raised floor construction of new buildings. However the company shifted its interest to the smallest area, originally the offer was for the whole size of the shed.
A company also involved in construction equipment rental, Aster Getachew, which started business seven years ago was the first one to ask about the possibility of leasing a smaller shed, even before the announcement. This company claims to have the benefit of contacts in the foreign market network of the industry, according to its General Manager, Aster Getachew, a former employee of Ethiopian Airlines.
Last week's meeting was the first time it was communicated to the local investors that they could settle for half the space they initially sought - a new scheme developed to accommodate the limited local capacity evidenced in the business proposals.
Arkebe was blunt in telling Ethnic Fashion Plc and Lovegrass Agro Processing Plc that they were not ready to take the huge leap.
Ethnic Fashion, a new textile and garment factory planned to be constructed under the title East Africa Synthetic Yarns, has been dropped for equity mobilisation unlikelihood. However, Fortune learned that the company has no interest in accepting this decision, setting its offer to other industrial parks yet to be constructed as was suggested by Arkebe.
Lovegrass, which is still being established accepted the recommendation to move its offer to the Debre Berhan Industrial Park, stating that entering into an Agro Processing Industrial Park would be more convenient.
The contenders had various views on the rationale raised to tell them they were unfit.
"I was not ready for such intense and one-way communication on our feasibility; it was unusual and surprising," said Marta Z. Amde, one of the bidders, who was dropped.
At the bid opening held at the Commission's meeting hall on May 31, bidders were told that results would be communicated in two weeks time.
The model feasibility study too was a surprise giving some a whack on the head that led to their reconsideration of business plans they had submitted more than two weeks earlier.
"Where the Commission comes from sets unrealistic expectations," said Sentayehu Teshome, deputy manager of Nasa Construction. "We just want to give it a try on a smaller scale and see how it unfolds."
The tailored study was prepared in two weeks time and was carried out in a similar timeframe by five individuals - three from the Development Bank of Ethiopia (DBE) and one each from the Ethiopia Textile Industry Development Institute (ETIDI) and the Commission.
A source close to the process of developing the feasibility study but who wished not to be named also admitted it was done at short notice and therefore not done in the best possible manner.
Responding to the challenges presented from the audience, Belachew Mekuria, deputy commissioner for industrial parks at the Commission said that it was a mere draft open for comment and adjustment.
The study concluded that business can flourish if locals invest on 5,500sqm shed with initial capital of 138 million Br and can achieve a production capacity of 7.32 million pieces per year generating 54 million Br turnover per annum.
Local investors disagree. The road to their attempts to come on board has not been easy.
The first two rounds got none and only two interested parties, respectively, for the Hawassa sheds.
The third bid floated by the Commission was held six weeks ago. The final verdict on those interested in parks other than Hawassa is yet to be given by the Commission.
Come Tuesday, those who were given a green light and those advised to reconsider are all expected to confirm that they had made the recommended adjustments.
Only those who do so will be part of the official inauguration On July 3, 2016, six months later than the timeline originally set.
ፊቼ ጨምበላላ የመላ ኢትዮጵያውያን ኩራትና የአለም ቅርስ በመሆኑ ተገቢው ጥበቃ ሊደረግለት ይገባል-ፕሬዚዳንት ሙላቱ

(ኤፍ.ቢ.ሲ) የፊቼ ጨምበላላ የሲዳማ ብሄር የዘመን መለወጫ በዓል የመላ ኢትዮጵያውያን ኩራትና የአለም ህዝብም ቅርስ በመሆኑ ተገቢው ጥበቃ ሊደረግለት እንደሚገባ ፕሬዚዳንት ሙላቱ ተሾመ አሳሰቡ።
የፊቼ ጨምበላላ ዘመን መለወጫ በዓል ዋዜማ በሀዋሳ ከተማ በተለያዩ ስነሰርዓቶች እየተከበረ ነው።
በዓሉ ከአሮጌ ዓመት ወደ አዲስ ዓመት መሸጋገርን ለማሳየት የሚከበር ነው።
የዘንድሮው በዓል የማይዳሰስ ዓለም አቀፍ ቅርስ ሆኖ በዩኔስኮ በተመዘገበ ማግስት፥ ለመጀመሪያ ጊዜ በሃገር አቀፍ ደረጃ የሚከበር መሆኑ የተለየ ያደርገዋል ተብሏል።
በዛሬው እለትም የሲዳማ ባህል ፓርክ ግንባታ ማስመጀመሪያ የመሰረት ድንጋይ የማስቀመጥ ስነ ስርዓት በጉዱ ማሌ አደባበይ ተከናውኗል።
የመሰረት ድንጋዩን ፕሬዚዳንት ሙላቱ ተሾመ በዛሬው ዕለት አስቀምጠዋል።
በዚሁ ወቅት ፕሬዚዳንቱ እንዳሉት፥ የማእከሉ መገንባት የሲዳማን ባህልና ማንነት ከማስተዋወቅ በላይ የመላ ኢትዮጵያውያን ሀብት እንዲሆን ያስችለዋል።
ማእከሉ በተያዘለት ጊዜ እንዲጠናቀቅም የሚመለከተው አካል ሁሉ በትኩረት እንዲንቀሳቀስ ፕሬዚዳንቱ ጠይቀዋል።
ከ1 ቢሊየን በላይ ወጪ የሚደረግበት ማዕከሉ በአራት አመታት ውስጥ ተገንብቶ እንደሚጠናቀቅም ነው የተመለከተው ።
ማዕከሉ በውስጡ ሙዚየሞች፣ የተለያዩ ማዕከላት፣ ካፍቴሪያዎች፣ የመዝናኛ ቦታዎች፣ ጥብቅ ደንና ሌሎችም በርካታ ክፍሎችን ያካተተ ነው።
በስነስርዓቱ ላይ የክልሉ ርዕሰ መስተዳድር አቶ ደሴ ዳልኬን ጨምሮ ከፍተኛ የክልሉ የስራ ሃላፊዎች፣ ከዩኒስኮ የተወከሉ የስራ ሃላፊዎች፣ በ100 ሺህ የሚቆጠሩ የሲዳማና የአካባቢው ህዝቦች ተሳታፊ ሆነዋል።

Wednesday, June 29, 2016


Dalle Woreda Well Project #1 - Ethiopia
Photo Source

Abstract 

Background: Knowing the status of major problems that constrain livestock development no doubt contributes to initiating projects that can help improve productivity and market success of Ethiopian farmers; aiming at contributing to reduction in poverty of the rural poor through market oriented agricultural development. The objective of this study is to characterize the livestock production system and investigating the major livestock health problems in the area.

Methodology: Purposive sampling method was used to select 60 households from four peasant association (PA). A structured questionnaire was prepared and the heads of selected households were interviewed to collect data on production system characteristics and the importance of livestock health problems. Focus group discussion was also made with key respondents from each PA and the participants described the major husbandry problems in their area.

Results: The results revealed that mixed crop-livestock production system is the predominant system and animals are kept in very limited grazing land. The livestock herd was dominated by poultry (36.4%), goat (19.51%), sheep (19.13%) and cattle (18.94%) while the cattle herd was dominated by cows (39.27%) and oxen (12.87%). The main roles of poultry in the area are for egg production (43.79%), sale (29.76%) and meat production (26.43%). The main role of cattle in the farming system is as a source of traction power (41.7%) for crop production while small ruminants as source of income (100%). Equines were used as pack and transport animals. The livestock feeding was mainly based on natural pasture (100%). In cattle; blackleg, mastitis, Lumpy Skin Disease (LSD) and calf diarrhea were the most important diseases. Ectoparasite and GIT parasitosis were the most important diseases in small ruminants. Colic and respiratory problems were considered important in equine. In poultry, Newcastle disease was the most devastating disease. Most of the respondents complained that animal feed followed by water shortage is serious problem in the livestock sector. Modern veterinary medicaments (95%) were known and used by most of the farmers, but traditional medicines were also used to a considerable extent (5%).

Conclusion: Emphasis should be given in the animal health delivery to maximize health service coverage of the area and Detail epidemiological studies on major economically important diseases of livestock is recommended to be under taken.

Read more 

Saturday, June 25, 2016


የወሬው ምንጭ ኢዜ ኣ ነው
በሀዋሳ ከተማ ከ34 ሺህ በላይ የጋራ መኖሪያ ቤቶች ሊገነቡ ነው
በደቡብ ብሔሮች ብሔረሰቦችና ህዝቦች ክልል ማዕከል በሆነው ሀዋሳ ከተማ   ከ34 ሺህ በላይ የጋራ መኖሪያ ቤቶች እንደሚገነቡ የክልሉ የቤቶች ልማትና አስተዳደር ኤጀንሲ አስታወቀ፡፡
ሰፋፊ ይዞታ ያላቸውና ለኪራይ የሚሆን ቤት ለሚገነቡ ግለሰቦች የብድር አገልግሎት የሚውል ከ50 ሚሊዮን ብር በላይ መመቻቸቱም ተመልክቷል፡፡
የኤጀንሲው ዋና ስራ አስኪያጅ አቶ አስቻለው ካሳዬ ዛሬ ለጋዜጠኞች እንደገለጹት በከተማዋ ያለውን የመኖሪያ ቤት ችግር ለማቃለል ግንባታው የሚካሄደው ከመጪው ዓመት ጀምሮ ነው፡፡
"የጋራ መኖሪያ ቤቶቹ የሁሉንም የህብረተሰብ ክፍሎች የገቢ አቅም ከግምት ውስጥ በማስገባት የሚገነቡ ሲሆን ከ34 ሺህ ቤቶች ውስጥ 20 በመቶ የሚሆኑት በአስር ዘጠና መርሀ ግብር የሚገነቡ ናቸው" ብለዋል፡፡
በአስር ዘጠና መርሀ ግብር ለሚገነቡት  ስቱዲዮ ቤቶች የሚመዘገቡ ቤት ፈላጊዎች በወር 199 ብር ሄሳብ ለሶስት ዓመት መቆጠብ አለባቸው፡፡ 
" ለባለ አንድ መኝታ ቤት 368 ብር ለባለ ሁለት መኝታ 575 ብር እና ለባለሶሰት መኝታ ቤት ደግሞ  739 ብር በወር ለሰባት ዓመት የቆጠበ የቤት ባለቤት መሆን ይችላል " ሲሉ  ስራ አስኪያጁ አስታውቀዋል፡፡ 
ለግንባታው የቦታ ፣ የገንዘብና ሌሎች አስፈላጊ ቅድመ ዝግጅቶች መደረጋቸውን  ጠቁመው ለቤት ፈላጊዎች ምዝገባው በአንድ ወር ጊዜ ውስጥ እንደሚጀመር ተናግረዋል፡፡
ተመዝጋቢዎች ከተመዘገቡበት ጊዜ ጀምሮ በየወሩ መቆጠብ ያለባቸውን ገንዘብ እየቆጠቡ 10 እና 20 በመቶ የሚሆነውን ቆጥበው እንዳጠናቀቁ ቤቱን በዕጣ እንደሚያገኙና በአንድ ጊዜም መክፈል እንደሚቻል ገልጸዋል፡፡
" የመኖሪያ ቤት እጣው በሚወጣበት ጊዜ መንግስት በሰጠው ትኩረት መሰረት ከእጣው 10 በመቶ ለመምህራን ፣ 30 በመቶ ለሴቶች ፣20 በመቶ ለመንግስት ሰራተኞች እንዲሁም 5 በመቶ ለአካል ጉዳተኞች ቅድሚያ ቀሪው 25 በመቶ ለሌሎች ተመዝጋቢዎች በዕጣ ይሰጣል"ብለዋል፡፡
አቶ አስቻለው እንዳሉት በተጨማሪም ሰፊ ይዞታ ያላቸው ግለሰቦች ለኪራይ የሚሆን ቤት ገንብተው የመኖሪያ ቤት እጥረቱን ለማቃለል እንዲችሉ ለግንባታ ብድር እንዲያገኙ ይደረጋል፡፡
ከብሔራዊ የኢንደስትሪ ልማት ኮርፖሬሽን ጋር በመተባበር ግለሰቦች ለሚያከናውኑት ለኪራይ የሚሆን ቤት ግንባታ የሚውል ከ50 ሚሊዮን በላይ ብር ብድር ተመቻችቷል፡፡
ለዚህም በሀዋሳ ከተማ አስተዳደር የአዲስ ከተማ ክፍለ ከተማ በሙከራ ደረጃ ተመርጦ እስካሁን 1 ሺህ 400 ግለሰቦች ለግንባታ የሚሆን ብድር ለመውሰድ ተመዝገበዋል፡፡
እንዲሁም በማህበር ተደራጅተውና ሀምሳ በመቶ የሚሆነውን ክፍያ ቅድሚያ ለሚከፍሉ ማህበራት ቦታ ተመቻችቶ እየተሰጠ መሆኑም ተመልክቷል፡፡

ወ/ሮ ምሕረት ገነነው፣ የሐዋሳ ከተማ አስተዳደር የባህል፣ ቱሪዝምና ኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ኃላፊ
ሐዋሳ የቱሪስት መዳረሻና የመዝናኛ ከተማ እየሆነች የመጣች ሙደ ነች፡፡ ይህች ከተማ በአገር ውስጥ ቱሪስትም እየጎበኛት ይገኛል፡፡ በ1991 ዓ.ም. የነበረው ጠቅላላ የአገር ውስጥ ጎብኚ 19.136 ሲሆን፣ በ2008 ዓ.ም. እስከ ግንቦት ወር ደግሞ 150,000 ጎብኝተዋታል፡፡ ጠቅላላው የአገር ውስጥም የውጭ ጎብኚ ደግሞ በ1991 ዓ.ም. 21.668 የነበረ ሲሆን በዘንድሮው ዓመት እስከ ግንቦት 2008 ዓ.ም. 195,000 ሆኗል፡፡ ሌላው የሲዳማ የዘመን መለወጫ የጫምባላላ በዓል በዚህ ዓመት በዩኔስኮ የዓለም ቅርስነት ተመዝግቧል፡፡ ይህም ለከተማዋ የቱሪስት መዳረሻነት አስተዋጽኦ ይኖረዋል ተብሎ ይታመናል፡፡ በዚህና በተያያዥ ጉዳዮች የሐዋሳ ከተማ አስተዳደር የባህል፣ ቱሪዝምና የኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ኃላፊ ወ/ሮ ምሕረት ገነነውን ታምራት ጌታቸው አነጋግሯቸዋል፡፡
ሪፖርተር፡- የጨንባላላ በዓል በቅርቡ በዩኔስኮ ተመዝግቧል፡፡ ይህ ምን ፋይዳ ይኖረዋል?
ወ/ሮ ምሕረት፡- በመጀመሪያ ሁሉንም ኢትዮጵያዊ እንኳን ደስ አላችሁ ማለት እፈልጋለሁ፡፡ የጫንባላላ በዓል የሲዳማ የዘመን መለወጫ በዓል ሲሆን ዘንድሮም በአገር አቀፍ ደረጃ ይከበራል፡፡ ከሌሎች በዓሎች የሚለይበት የራሱ የሆነ ነገሮች አሉት፡፡ ለምሳሌ ቀኑ የፍቅር የመቻቻል ቀን ነው፡፡ በዛን ቀን ከብት የማይመታበት ሕፃን ልጅን እንኳ የማይቆጣበት ሲሆን፣ ሰዎች ቢያስቀይሙህ እንኳን ምንም ዓይነት ዕርምጃ የማትወስድበት፣ የተጣላ የሚታረቅበት ነው፡፡ በበዓሉም ቀን ጉርሳሜ የሚባል ምግብ ነው የሚቀርበው፡፡ ይህ ከብሔሩ ተወላጅ በተጨማሪ ለመላው ዓለም አስተማሪነቱ ትልቅ ነው በዓሉ ጉድማሊ በሚባል ሥፍራ በሚከበረው በዚህ በዓል ከአንድ መቶ ሺሕ ሕዝብ በላይ ይገኝበታል ብለን እንጠብቃለን፡፡ የበዓሉን መከበር ዘላቂነት ለማረጋገጥ ይህን ቦታ ከማልማት ጀምረናል ብሔረሰቡን፣ በዓሉን የሚያመላክቱ በርካታ ሥራዎች በውስጡ እየተሠሩም ይገኛል፡፡ ዙሪያውም በዓሉን በሚያመለክት መልኩ ታጥሯል፡፡ ማንኛውም የበዓሉ ታዳሚ ቱሪስቱን ጨምሮ ከዚህ ሲወጣ በዓሉን ያስታውስበት ዘንድ የተለያዩ ዕደ ጥበብ መሸጫዎች ተዘጋጅተዋል፡፡ ከዚህ በኋላ በዓሉ የኛ ብቻ ሳይሆን የዓለምም ጭምር ስለሆነ በርካታ ሰዎች የሚታደሙበት ይሆናል ማለት ነው፡፡
ሪፖርተር፡- የሐዋሳ የቱሪስት ፍሰቱ ምን ያህል ነው?
ወ/ሮ ምሕረት፡- የቱሪስት ፍሰቱ ከዓመት ዓመት እየጨመረ ነው የመጣው በተለይ የአገር ውስጥ ቱሪስት እየጨመረ ነው፡፡ ለምሳሌ ብንመለከት በ1999 የአገር ውስጥ ጎብኚ 19,136፣ የውጭ ዜጋ ጎብኚ 2,532 በድምሩ 21,668 ነበሩ፡፡ በዚህም የተገኘው ገቢ 1,529,599.33 ሲሆን ይህ ቁጥር በ2007 ዓ.ም. ስናየው ደግሞ የአገር ውስጥ 173,199 የውጭ አገር ዜጋ ጎብኚ 42,705 ሺሕ ሲሆን የተገኘው ገቢ ደግሞ 191,382,851 ነው በያዝነው ዓመት ደግሞ እስከ ግንቦት 2008 ዓ.ም. በጠቅላላው 195,000 ጎብኝተዋል፡፡
ሪፖርተር፡- የቱሪስቱ ቁጥር ይህን ያህል እየጨመረ ከመጣ አሁን ምን ያህል ሆቴሎች ተገንብተዋል? በእነዚህ ምን ያህል የሥራ ዕድልስ ተፈጥሯል?
ወ/ሮ ምሕረት፡- የሆቴሎች ቁጥር እንደ ቱሪስቱ እየጨመረ ነው የመጣው ደረጃውንም እያሳደጉ ነው ማስፋፊያ በመውሰድ ወደ ሥራ የገቡም አሉ፡፡ በአሁኑ ወቅት ያሉን ሆቴሎች 4062 አልጋ ያላቸው 90 ሆቴሎች ሲሆኑ ብዙዎቹም ባለኮከቦች ናቸው፡፡ ካፌዎችና ሬስቶራንቶች 268፣ ቁርስ ቤቶች 745፣ የጀበና ቡና 305 ባህላዊ መጠጥና ግሮሰሪ 176፣ ደረጃቸውን የጠበቁ ሁለት ናይት ክለቦች በጠቅላላው እነዚህ ሲሆኑ፣ የፈጠሩት የሥራ ዕድል ደግሞ ለወንድ 4,083 ለሴቶች 4,376 በጠቅላላው 8,459 ነው፡፡
ሪፖርተር፡- በሐዋሳ ከተማ የሚጎበኙ ቦታዎችስ እንዴት ናቸው?
ወ/ሮ ምሕረት፡- ሐዋሳን ከሌላው ቱሪስት መዳረሻ የሚለያት ከዓመት ዓመት በማንኛውም ወቅት መጎብኘት መቻሏ ነው፡፡ በመጎብኘት ረገድ የመጀመሪያውን ደረጃ የሚይዘው ሐይቅ ሲሆን፣ አሁን አሁን ደግሞ ሃይማኖታዊና ዓመታዊ ክብረ በዓሎች እየሳቡ ነው፡፡ ለምሳሌ የገብርኤል ዓመታዊ ክብረ በዓል የፕሮቴስታንት ፕሮግራሞች እንዲሁም የጫምባላላ በዓል በሰፊው ቱሪስት እየሳቡ ያሉ ናቸው፡፡ የሚጎበኙ ቦታዎችም የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ቤተ መንግሥት፣ ሐረፋማ ትክል ድንጋይ፣ በጣሊያን ወረራ ወቅት ጣሊያን ሲጠቀምበት የነበረ መድፍ፣ ሃይማኖታዊ ባህል የታኅሳስ፣ ሐምሌ ገብርኤል በረመዳን፣ ለመዝናናት እንዲሁም የፕሮቴስታንት እምነት የተለያዩ ኮንፈረንሶች ተጠቃሽ ናቸው፡፡ ሌላው የተፈጥሮአዊ መስዕብ የምንለው የታቦር ተራራ፣ አለሞራ ተራራ፣ ኩዩዋታ ተራራ አሉ፡፡ በተለይም የመጨረሻው ተራራ በእንስሳት እየተሞላ ይገኛል፡፡ የታቦር ኤኮቱሪዝም ብለን የጀመርነው ፕሮጀክትም አለ፡፡ ይህም በሚቀጥለው ዓመት ሥራ ሲጀመር የከተማዋን የቱሪዝም ገጽታ አንድ ደረጃ ያሳድገዋል ብለን እናምናለን፡፡ እንዲሁም የቡርኪቱ ፍልውኃ አለ፡፡ ይህ ፍሉዋኃ ከሌሎች ፍልውኃ የሚለየው ሦስት ነገሮች አሉት፡፡ በራሱ በተፈጥሮው የመታጠቢያ፣ የመታጠኛና የሚጠጣ ያለው ነው፡፡ እንግዲህ እነዚህን በከፍተኛ ደረጃ እያለማንና እየተንከባከብን የቱሪስት መዳረሻ እንዲሆን እያደረግን እንገኛለን፡፡
ሪፖርተር፡- ሐዋሳ መቶ ሐይቆች ሳያይ የሚመለስ የለም፡፡ ሐይቁን ለመንከባከብ፣ ሥርዓት የሌለው የዓሳ ንግድንስ ሥርዓት ለማስያዝ ምን እያደረጋችሁ ነው?
ወ/ሮ ምሕረት፡- ሐዋሳ ከተማ አረንጓዴና ፅዱ የሚለውን ሕግ በጥብቅ የምታከብር ከተማ ነች፡፡ በተለይ ሐይቁን መጠበቅ ሐዋሳን እንደመጠበቅ ነው የምናየው፡፡ በዛ አካባቢ ተደራጅተው የሚሠሩ በርካታ ማኅበራት አሉ፡፡ እነዚህ ማኅበራትም ቱሪዝሙ ከሚያመጣው ኢኮኖሚ እየተጠቀሙ ይገኛሉ፡፡ ከፍቅር ሐይቅ ጀምሮ እስከ ዓሳ ገበያ ያሉ ማኅበራት ሐይቁን የመንከባከብ ግዴታ ተጥሎባቸዋል፡፡ ይህንንም እየተገበሩት እንደሆነ እኛ እንከተላለን፡፡  በቅርቡም እንደውም ብዙ ዓመት ሠርተው ባለ ሀብት የሆኑ አሉ፡፡ እነዚህ በሌላ መተካት ስላለባቸው ቀጥለው የሚመጡት ከአረንጓዴ ልማት ጋር እንዲተሳሰሩ በማድረግ ከአሁኑ በተሻለ ሐይቁን የመንከባከብ ሥራ ይሠራል ማለት ነው፡፡ ሌላው በሐይቁ አካባቢ ያለው የዓሳ መገበያያ ነው፡፡ ዓሳ ተጠምዶ በጥሬው ከመብላት ጀምሮ ትልቅ ግብይት የሚካሄድበት ነው ለቱሪስቱ አንዱ መስህብ ነው በሌላ መልኩ ደግሞ ድርጊቱ በአግባቡ ስለማይከናወን የሐይቁ አካባቢ በሽታና በከፍተኛ ቆሻሻ እየተበከለ ይገኛል፡፡ ይህንንም ለማስወገድ የሐዋሳ ከተማ አስተዳደር ከፍተኛ ወጪ በመመደብ ዘመናዊ የዓሳ መገበያያና ማዘጋጃ ለማስገንባት ጨረታ አውጥቶ ተጫራች እየጠበቀ ይገኛል፡፡ የቱሪስት መስህቡን ሳይለቅ ማለት ነው፡፡
ሪፖርተር፡- አንድ ቱሪስት የመኝታ ክፍል ብቻ ከፍሎ በእግሩ ተንቀሳቅሶ ሐይቁን ጎብኝቶ ነው የሚሄደው የሚያመጣው ዶላር እዚህ እንዲቀር ምን እየሠራችሁ ነው?
ወ/ሮ ምሕረት፡- አንድ ቱሪስት ቆይታው የሚራዘመው በሁለት መንገዶች ነው፡፡ አንደኛው ሐዋሳ ከተማ ያሏትን ተፈጥሯዊ ሃይማኖታዊ፣ ባህላዊ እንዲሁም አሁን በብዛት በከተማችን እየተለመደ ያለውን የቱሪዝም ኮንፈረንስ በመለየት እነዚህን በማልማት ሰፊ መሠረተ ልማት በመዘርጋት ከተማዋን እንደዚሁም መዳረሻዎችን በማስተሳሰር ትልቅ ሥራ እየሠራን እንገኛለን፡፡ ሁለተኛውና ዋናው ቆይታውን ደግሞ የሚያረዝመው ብዙውን ጊዜ በሆቴሎች አካባቢ ያለው ነገር ነው፡፡ ይህንንም ለማስተካከል በቅርቡ ከሆቴል ባለቤቶች ማኅበር፣ ከሆቴል ሥራ አስኪያጆች ጋር ጥምረት በመፍጠር አገልግሎት አሰጣጣቸውን ከመግቢያው ጀምሮ በሠለጠነ ሰው ኃይል በማደራጀት እንደዚሁም ባላቸው አቅም ጥሩ እንክብካቤ እንዲሰጡ ስላሉን መስህቦች እንዲያስተዋውቁ  ለማድረግ ትልቅ ሥራ እየሠራን እንገኛለን፡፡ ሌላው የቱሪስቱን ቆይታ ለማራዘም አጎራባች ከተሞችንም እያስተዋወቅን እንገኛለን፡፡ ለምሳሌ ሲዳማ ዞን ብዙ የሚጎበኙ ሥፍራዎች አሉት፡፡ እንደዚሁም ገዳሞችን ከኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርሲቲያን ጋር በመተባበር እንሠራለን፡፡ በዚህም አንዳንድ ለውጦችን እያየን ነው፡፡
ሪፖርተር፡- ቱሪስት ከዓመት ዓመት እየጨመረ ነው፡፡ ይህን ተከትሎ በርካታ ሆቴሎችም ተገንብተዋል፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ ችግሮች ይታያሉ፡፡ ለምሳሌ የፀጥታ፣ በሆቴሎች የቆሻሻ አወጋገድ፣ የኤሌክትሪክ ኃይል መቆራረጥ የምሽት መዝናኛዎች ደረጃ አለመጠበቅ እንዲሁም የትራንስፖርት ችግሮች ይስተዋላሉ፡፡ እነዚህን ለማስወገድ ምን እየሠራችሁ ነው?
ወ/ሮ ምሕረት፡- እነዚህ ከላይ የተጠቀሱ ችግሮችን ደረጃ በደረጃ መመልከት ጥሩ ነው፡፡ የትራንስፖርት ችግሩን ለመፍታት ሐዋሳ ከሌሎች ከተሞች ቀድማ ነው የተገኘችው ይህም ከፍተኛ ወጪዎችን በመመደብ የአስፓልት የኮብልስቶን የውስጥ ለውስጥ መንገዶችን ዘርግታለች፡፡ እነዚህ ለመኪናም ለባጃጅም ለእግረኛም ለሞተረኛም የሚያገለግሉ ናቸው፡፡ ስለዚህ ማንኛውም ሰው ከአንዱ ከተማ ጫፍ ወደ ሌላኛው የከተማ ጫፍ ያለምንም ችግር በመረጠው መጓዝ ይችላል ማለት ነው፡፡ ሌላው በከተማ ውስጥ የመንቀሳቀሻ ትራንስፖርትን በተመለከተ ወደ ሐዋሳ ለመግባት በአየር ትራንስፖርት እንዲሁም ደረጃውን በጠበቁ አውቶቡሶች ጭምር ነው ጎብኚዎች ወደ ከተማችን የሚገቡት፡፡ ይህ ለእኛ በጣም ትልቅ ዕድል ነው፡፡ ይህን ዕድል ይበልጥ ለመጠቀም አሁን በተበጣጠሰ መልኩ ተሳፋሪዎችን የመጫንና የማውረድ ነገር አለ፡፡ ይህ በቅርቡ የምናስተካክለው ነው፡፡ ወደ ከተማዋ የሚመጡትን ሰዎች ተቀብሎ ወደሚፈልጉት ቦታ የሚያደርሱም አሉ፡፡ እዚህም ላይ ግን ደረጃ መጠበቅ እንደለበት እናምናለን፡፡ ለነዋሪዎችም ቢሆን ይህ አስፈላጊና ጠቃሚ ነው፡፡ አስተዳደሩ ደግሞ ትልልቅ የከተማ አውቶቡሶችን እያቀረበ ይገኛል›› ባለሀብቶችም እዚህ ላይ የሚሰማሩበትን መንገድ እያሰብን እንገኛለን፡፡ ፀጥታ በፖሊስ ብቻ ማስከበር ስለማይቻል እኛ ያደረግነው ኅብረተሰቡን በማወያየት ችግሮቹን መለየት ነው በለየነው መሠረት ዕርምጃ መውሰድ ጀመርን፡፡ ለምሳሌ ከእነዚህ ውጥስ ትልቅ ድርሻ የነበራቸው ባጃጆች ነበሩ፡፡ በተለይ ከምሽቱ አራት ሰዓት በኋላ እዚህ እናደርሳለን፣ በማለት ያልሆነ ቦታ በመውሰድ፣ ከእጥፍ በላይ በማስከፈል ፀጥታውን ሲያውኩ ነበር፡፡ እሁን ግን ከተወሰነ ሰዓት በኋላ እንዳይሠሩ በማድረግና ኅብረተሰቡ ደግሞ በራሱ ተነሳሽነት አንዳንድ አምፖል በሩ ላይ በመስቀል ብርሃን በማድረግ ወንጀለኞችን መደበቂያ በማሳጣት በአሁኑ ወቅት በፈለገው ሰዓት ወጥቶ በፈለገው ሰዓት መግባት ተችሏል፡፡ ዕድገት ተከትሎ የሚመጡ ብዙ ጥቅሞች አሉ፡፡ ይህንን ጥቅም በሕጋዊ መንገድ የሚጠቀሙም፣ በአቋራጭ ለመጠቀም የሚሞክሩም አሉ፡፡ በዚህ በሕገወጥ መንገድን ለመጠቀም ከሚሞክሩ አብዛኞቹ የከተማችን ደረጃቸውን ያልጠበቁ ብዙ የምሽት ክለቦች ናቸው፡፡ ለምሳሌ አብዛኞቹ በግሮሰሪ ፈቃድ ነው የሚሠሩት የእነሱ ጉዳይ ከጤና፣ ከግብርና፣ ከፀጥታ፣ ከሕገወጥ ንግድ፣ ከብዙ ችግሮች ጋር የተያያዘ ጭምር ስለሆነ ከሚመለከተው አካል ሁሉ ጋር በመነጋገር እስከዚህ ዓመት መጨረሻ ድረስ ዕርምጃ በመውሰድ መፍትሔ የምንሰጥበት ጉዳይ ይሆናል፡፡ ችግሩ እንዳለ እናምናለን፡፡ ሌላው ለሆቴሎች እንደዚሁም ለከተማችን ነዋሪ የጥሬ ዕቃ አቅርቦትን ለመፍታት በብዛት ወጣቶችን እያደራጀን በዚህ ሥራ እንዲሰማሩ አድርገናል፡፡ በዚህ ችግሩ እየተቀረፈ ይገኛል ለምሳሌ በዚህ ከተማ በአንድ ወቅት ከፍተኛ የእንቁላል እጥረት ነበር፡፡ በእነዚህ ባደራጀናቸው ማኅበራት በተሠራው ሥራ ዛሬ ያ ችግር የለም፡፡ አሁንም አቅርቦቱ በቂ ነው የሚል እምነት የለንም ከተማም ከነዋሪዎች ፍላጎት በተጨማሪ በየቀኑ ወደ ከተማዋ የሚገቡ ቱሪስት እየጨመረ እየመጣ ስለሆነ ይህንን ፍላጎት ደግሞ ከግብርና ቢሮ ጋር በመተባበር የከተማዋን ግብርናን ለማስፋፋት ጥረት ላይ እገኛለን፡፡ የቆሻሻ አወጋገድን በተመለከተ አሁንም ከተማዋ አረንጓዴ ፅዱና ውብ በማድረግ ከኅብረተሰቡ ከተማዋ ውስጥ ካሉ ሆቴሎች ምክክር በማድረግ ምንም ዓይነት ቆሻሻ ወደ ጎዳና እንዳይወጣ ሆኗል፡፡ በእርግጥ የተጠራቀሙትን በማንሳት በኩል አንዳንድ ክፍተቶች አሉ፡፡ በውስጥ ለውስጥ በጋሪ ነው የሚነሳው፡፡ ይህንንም መቀየር ያስፈልጋል የከተማ አስተዳደሩም ከሐዋሳ ከተማ ወጣ ብሎ የፈሳሽና የደረቅ ቆሻሻ ማከማቻ በማስገንባት ችግሩን ለመቅረፍ እየሠራ ይገኛል፡፡ ከእሳትና ድንገተኛ አደጋዎች ጋር በተያያዘ በማንኛውም ሰዓት በየትኛውም የከተማዋ ክልል አደጋ ቢከሰት ዘመናዊ ፈጣን ምላሽ የሚሰጥ ቢሮ ከነ ሙሉ ትጥቁ ስላለን በዚህ በኩል ሙሉ በሙሉ ከችግሩ ነጻ ነን ማለት ይቻላል፡፡ በተረፈ ይህን ሁሉ ችግር ብቻችን ሠርተን የፈታነው አይደለም፡፡ ወደፊትም እነዚህ ችግሮች ይቀጥላሉ፡፡ ምክንያቱም እያደገች ያለች ከተማ ስለሆነች ባለሀብቶችም ከሆቴል በተጨማሪ በተለያዩ መስኮች መሳተፍ ይኖርባቸዋል፡፡ ለምሳሌ በትራንስፖርቱ፣ በጥሬ ዕቃ አቅርቦቱ ራሱንም ጠቅሞ ለሌሎችም የሥራ ዕድል ፈጣሪ መሆን አለበት፡፡ ሌላው ይህ ሁሉ ስኬት የተገኘው በአደረጃጀቶች ነው፡፡ አሁንም አጠናክረን እንቀጥልበታለን፡፡
ሪፖርተር፡- ከሆቴል ባለቤቶች ወይም ከማኅበራቱ ጋር ያላችሁ ግንኙነት ምን ይመስላል?
ወ/ሮ ምሕረት፡- ከእነሱ ጋር ያለን ግንኙነት ጠንካራ ነው፡፡ በተናጠልም ይሁን በጋራ የሚፈልጉትን ድጋፍ ያገኛሉ፡፡ ማንኛውም ኢንቨስት ለሚያደርግ ወይም ላደረገም ችግሩ ካለ ቢሯችን ክፍት ነው፡፡ ማኅበሩም እንዲጠናከር እንፈልጋለን፡፡ በቅርቡም ሙሉ የቢሮ ዕቃ በማሟላት ቢሯቸውን ልናስረክብ በዝግጅት ላይ ነን፡፡ ወደፊትም የሚጠይቁንን አቅም በፈቀደ መጠን እናደርጋለን፡፡ እኛም ከእነሱ የምንጠብቀውን የጥራት፣ የሥራ ዕድል ፈጠራና ሌሎች ጉዳዮችን እንዲፈጽሙ እንጠብቃለን፡፡ ሌላው በቅርቡ የተደረገው የሆቴሎች የደረጃ አሰጣጥ እጅግ ደስተኞች ነን፡፡ እኛ ካሉን ሆቴሎች አሥራ አንዱ ለኮከብ ይበቃሉ ብለን ነበር የጠበቅነው፡፡ በመጀርያው የኮከብ አሰጣጥ ቅር ተሰኝተው የነበሩትና ግን ከተስተካከለላቸው ጭምር 20 ባለኮከብ ሆቴሎች ናቸው ያሉን፡፡ ስለዚህ ከጠበቅነው በላይ ስላገኘን በጣም ነው ደስ ያለን፡፡ ይህ ደግሞ ለሚመጣው የቱሪዝሙ ዕድገት ከወዲሁ መዘጋጀት ስለሚያስፈልግ ከማኅበራቶቹ ጋር ጠንክረን እንሠራለን፡፡
ሪፖርተር፡- በአጠቃላይ የተሠሩ ሥራዎች አንዳሉ ሆነው በቱሪዝሙ የኅብረተሰብ ተጠቃሚነት ላይ ምን እየሠራችሁ ነው?
ወ/ሮ ምሕረት፡- እስካሁን የሠራናቸው ሥራዎች ብዙ ኅብረተሰብ ክፍል ተጠቃሚ አድርገዋል ብለን እናምናለን ወደፊትም የቱሪዝም ሴክተሩን እያለማነው በሄድን ቁጥር በአካባቢው ያሉት ሰዎችን ከመጥቀም ይጀምርና ይቀጥላል ማለት ነው፡፡ በአጭሩ ሴክተሩን ባዘመንን ባበለፀግነው ልክ ከቡና ማፍላት ጀምሮ እስከ ሆቴል ማናጀር ደረጃ ያለ ይጠቀማል ማለት ነው፡፡ በማኅበራት በመደራጀትም የኢኮኖሚ ተጠቃሚ ይኮናል ማለት ነው፡፡ ሌላው የከተማዋን ነዋሪ እንዲሁም በአጠቃላይ የክልሉን የገቢ ምንጭ ያሳድገዋል ብለን ተስፋ የጣልንበት በቅርቡ ግንባታው የሚጠናቀቀው ሐዋሳ ኢንዱስትሪ ፓርክ ሲሆን፣ ለከተማዋ እንደ ቱሪዝም መዳረሻ ይሆናል ብለን እንጠብቃለን፡፡ እዚህም ላይ ሥራ መሥራት ጀምረናል፡፡